Arabuluculuk, hukuk sistemi gelişmiş ülkelerde yaygın olarak kullanılan alternatif bir çözüm yöntemidir. Ülkemizde de arabuluculuk, 22.06.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (HUAK) ile bir “alternatif bir çözüm yöntemi olarak” uygulanmaya başlamıştır.
Arabuluculuk Nedir?
Arabuluculuk, sistematik teknikler uygulayarak, görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, onların birbirlerini anlamalarını ve bu suretle çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim sürecinin kurulmasını gerçekleştiren, tarafların çözüm üretemediklerinin ortaya çıkması halinde çözüm önerisi de getirebilen, uzmanlık eğitimi almış olan tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla yürütülen, dava şartı olarak düzenlenen arabuluculuk dışında sürece başvurulmasında ve her halükârda sürecin yürütülmesinde ve sonlandırılmasında ihtiyarî olarak gerçekleştirilen uyuşmazlık çözüm yöntemidir.
Diğer bir ifadeyle arabuluculuk; anlaşmazlıkların daha fazla karşılıklı anlayış, işbirliği ve pekiştirilen güven temelinde yapılan anlaşmalarla çözülmesinin bir aracıdır.
Arabuluculuğun Hukuk Sistemimizdeki Yeri Nedir?
Ülkemizde 07.06.2012 tarih ve 6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle birlikte hukuk alanında kullanılmaya başlanmıştır. Anılan kanunun 2/b maddesinde de arabuluculuk şu şekilde tanımlanmıştır. “Dava açılmadan önce yahut davanın görülmesi sırasında, sistematik teknikler uygulayarak, tarafları görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla bir araya getiren, onların birbirlerini anlamalarını ve bu suretle kendi çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim sürecinin kurulmasını gerçekleştiren, uzman eğitimi almış, tarafsız bir üçüncü kişinin katılımıyla ve ihtiyari olarak yürütülen faaliyeti”
Bu anlamda arabuluculuk bir yargılama faaliyeti olmamakla birlikte yargı sistemimizi destekleyici ve yargının hızlanmasına doğrudan katkı sağlayıcı bir görev olarak da yerini almıştır.
Hukuki Alanlar
Yukarıda da bahsedildiği gibi arabuluculuk tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarının çözümlenmesinde uygulanır. (HUAK Madde — 1/2) Aşağıda ana başlıkları ile verdiğimiz bu özel hukuk dalları şu şekilde sıralanabilir.
Aile Hukuku Arabuluculuğu
Aile arabuluculuğunun, sadece basitçe yetişkinler arasındaki finansal uzlaşmayı sağlaması değil, bir bütün olarak ailenin, diğer bir deyişle hem çocukların hem de yetişkinlerin ihtiyaçlarını karşılaması beklenir.
Banka ve Finans Hukuku Arabuluculuğu
Bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, finansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemelerde, öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları arabuluculuk kapsamına girmektedir. Yine tüketici hukukuna ilişkin olaylar da arabuluculuk kapsamına girmektedir.
Detaylı bilgi için web sitemizdeki Banka ve Finans Hukuku arabuluculuğu bölümünü ziyaret edebilirsiniz.
Enerji ve Madencilik Hukuku
Enerji hukuku alanında uyuşmazlıkların yargılama yapılarak çözümünün yanı sıra alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına da başvuru imkânı bulunmaktadır. Son zamanlarda alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına özellikle de arabuluculuk yöntemine ilişkin olarak hukukumuzda mevzuat çalışmaları ve uygulamalar yapılmaktadır.
Detaylı bilgi için web sitemizdeki Enerji ve Madencilik Hukuku Arabuluculuğu bölümünü ziyaret edebilirsiniz.
Fikri Mülkiyet Hukuku
Fikri ürünlerin kullanılması ve ticarileştirilmesi sırasında ortaya çıkacak uyuşmazlıkların alternatif çözüm yöntemleri ile hızlı, etkin ve tarafları memnun eden bir şekilde çözümlenmesi hedeflenmektedir.
Detaylı bilgi için web sitemizdeki Fikri Mülkiyet Hukuku Arabuluculuğu bölümünü ziyaret edebilirsiniz.
İnşaat Hukuku Arabuluculuğu
Hukukumuzda inşaat sözleşmeleri, eser (istisna) sözleşmelerinin bir türü olarak yer almaktadır. Eser sözleşmesi ülkemizde oldukça yaygın bir iş görme sözleşmesidir. Bu sözleşme sayesinde günümüz toplumunda gerekli olan işbölümü gayretleri neticesinde, insanlar ihtiyaçlarını karşılayabilmek maksadıyla sözleşmenin tarafı olmak durumunda kalmaktadırlar. İnşaat sözleşmeleri de bu alana konu olan sözleşmelerdendir. Bu konularda çıkabilecek ihtilaflar bu bölümün konusunu oluşturmaktadır.
Detaylı bilgi için web sitemizdeki İnşaat Hukuku Arabuluculuğu bölümünü ziyaret edebilirsiniz.
İş Hukuku Arabuluculuğu
6325 sayılı HUAK’da değişiklik yapılarak iş hukukunda uzman arabuluculuk uygulamasına olanak tanınmıştır. Söz konusu düzenleme ile arabulucunun arabuluculuk sürecini doğru ve sağlıklı şekilde yürütebilmesi bakımından, işçinin ve işverenin üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği uyuşmazlık konusu hakkında haklarını bilerek ve serbest iradeleriyle hareket edip etmediğini dikkate alması; arabulucunun işçiyi ve işvereni hukuki veya teknik yardım almaya yönlendirmesi veya gerektiğinde süreci sonlandırması olanağı sağlanmıştır.
Detaylı bilgi için web sitemizdeki İş Hukuku Arabuluculuğu bölümünü ziyaret edebilirsiniz.
Sağlık Hukuku Arabuluculuğu
Sağlık hukuku konusunda karşımıza çıkan hasta hakları, tedavi faaliyetleri, önleyici sağlık faaliyetleri, araştırma ve geliştirme faaliyetleri, sağlık turizmi, yardımcı ve diğer sağlık faaliyetleri gibi konular sağlık hukukunda ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların çözümü arabuluculuk yoluyla mümkündür.
Detaylı bilgi için web sitemizdeki Sağlık Hukuku Arabuluculuğu bölümünü ziyaret edebilirsiniz.
Sigorta Hukuku Arabuluculuğu
Sigorta hukuku, sigortacılık faaliyeti sebebiyle gerçekleşen hukuki ilişkileri düzenleyen bir hukuk dalıdır. Sigorta hukuku, bir yönüyle bazı sigortacılık faaliyetleri sebebiyle bireyler arasında gerçekleşen hukuki ilişkileri düzenleyen kurallardan oluşmakta iken, diğer yönüyle bireylerle devlet arasında gerçekleşen ve sosyal güvenlik hukukuna ilişkin kurallardan oluşan geniş bir kavramdır. Bu anlamda ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların, özel hukuk dalına giren bölümleri için arabuluculuk bir çözüm yoludur.
Detaylı bilgi için web sitemizdeki Sigorta Hukuku Arabuluculuğu bölümünü ziyaret edebilirsiniz.
Ticaret Hukuku Arabuluculuğu
6325 sayılı HUAK m. 18/A/18 hükmü gereğince, özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğunun olduğu veya taraflar arasında tahkim sözleşmesinin bulunduğu hâllerde, dava 6325 sayılı HUAK m. 18/A/18 hükmü gereğince, özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğunun olduğu veya taraflar arasında tahkim sözleşmesinin bulunduğu hâllerde, dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümlerin uygulanmayacak olması da mutlaka dikkate alınmalıdır. Diğer taraftan önemle belirtmek gerekir ki, burada yapacağımız açıklamalar ticaret hukukunun bütün konu ve kurumlarını kapsamamaktadır. Özellikle ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk konusunu ilgilendiren kavramlar konu edilecektir.
Detaylı bilgi için web sitemizdeki Ticaret Hukuku Arabuluculuğu bölümünü ziyaret edebilirsiniz.
Tüketici Hukuku Arabuluculuğu
Tüketici hukuku, gelişen ekonomik ve sosyal durumlara ayak uydurmakta zorluk çeken türetici karşısında giderek zayıf ve korumasız hale gelen tüketicilerin haklarını koruma noktasındaki yetersizlikleri gidermeyi ele almaktadır. Bu anlamda aldığı mal ve hizmetten memnun kalmayan, kalite ve fiyat ilişkisinde hep istismar edilen, ürün ve hizmetler konusunda yeterli şekilde bilgilendirilmeyen, yaptığı tüketim harcamalarında giderek korumasız kalan tüketicilerin bir yönü ile devlet tarafından korunması, diğer yönü ile tüketici haklarını savunan örgütler ile desteklenmesi zorunlu hale gelmiştir. Tüketici hukukuna ilişkin bir takım düzenlemelerin özel hukuk kapsamına girmesi nedeniyle bu konuda da arabuluculuk bir alternatif çözüm yoludur.
Detaylı bilgi için web sitemizdeki Tüketici Hukuku Arabuluculuğu bölümünü ziyaret edebilirsiniz.
Arabuluculuğa İlişkin Temel İlkeler
6325 sayılı HUAK’da ikinci Bölümde Arabuluculuğa ilişkin temel ilkeler şu başlıklar halinde verilmiştir.
· İradi olma ve eşitlik
· Gizlilik
· Beyan veya belgelerin kullanılamaması
Bu yazımızda genel olarak arabuluculuk nedir sorusuna cevap bulmaya çalıştık. Ayrıca arabuluculuğun ülkemiz hukuk sistemindeki kullanım alanlarından kısaca bahsetmeye çalıştık. Twitter hesabımızda arabuluculuğa ilişkin güncel konular yayınlanmaktadır. Hesabımızı takip ederek konu hakkında her zaman güncel bilgilere sahip olabilirsiniz.